Monitoring wód podziemnych

image_print

Akty prawne – Wody podziemne.

Monitoring wód podziemnych na terenie województwa lubelskiego w 2016 r. prowadzony był w sieciach:

  • krajowej – monitoring diagnostyczny stanu chemicznego prowadzony przez Państwowy Instytut Geologiczny (PIG),
  • regionalnej – monitoring na obszarach narażonych na zanieczyszczenia azotanami pochodzenia rolniczego (OSN) oraz monitoring jakości wód źródeł realizowany przez WIOŚ w Lublinie,
  • lokalnych –  monitoring składowisk realizowany przez zarządzających obiektami.

Klasyfikacja jakości wód podziemnych została dokonana w oparciu o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych (Dz.U. 2016 poz. 85).

Rozporządzenie określa sposób oceny następująco:

  • ocenę stanu chemicznego wód podziemnych w punkcie pomiarowym przeprowadza się, ustalając klasę jakości wód podziemnych przez porównanie wartości badanych elementów fizykochemicznych z wartościami granicznymi elementów fizykochemicznych określonymi w załączniku do rozporządzenia,
  • przy określaniu klasy jakości wód podziemnych w punkcie pomiarowym dopuszcza się przekroczenie wartości granicznych elementów fizykochemicznych, gdy jest ono spowodowane przez naturalne procesy, z zastrzeżeniem, że to przekroczenie nie dotyczy elementów fizykochemicznych oznaczonych w załączniku do rozporządzenia symbolem „H” i mieści się w granicach przyjętych dla kolejnej niższej klasy jakości wody.

 


Jakość wód podziemnych w sieci krajowej

Monitoring jakości wód podziemnych na terenie województwa lubelskiego prowadzony był w 2016 r. w sieci krajowej przez Państwowy Instytut Geologiczny. Badania realizowane  były w ramach monitoringu diagnostycznego w oparciu o krajowy „Program Państwowego Monitoringu Środowiska na lata 2016 – 2020”. Sieć obejmowała 95 punktów pomiarowych na obszarach 13 JCWPd.

Badania realizowane były w celu ustalenia stanu chemicznego JCWPd uznanych za zagrożone niespełnieniem przez nie celów środowiskowych oraz określenia zanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego.

Za­kres badań obejmował wskaźniki fizykochemiczne: przewodność elektrolityczną w 20oC, odczyn pH, temperaturę i tlen rozpuszczo­ny oraz OWO, jon amonowy, antymon, arsen, azotany, azotyny, bar, bor, beryl, chlorki, chrom, cyjanki wolne, cynę, cynk, fluorki, fosforany, glin, kadm, kobalt, magnez, mangan, miedź, molibden, nikiel, ołów, potas, rtęć, selen, siarczany, sód, srebro, tal, tytan, uran, wanad, wapń, wodorowęglany i żelazo. Dodatkowo w 9 punktach pomiarowych rozszerzono badania o następujące grupy wskaźników organicznych:

  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (17 wskaźników): acenaftylen, acenaften, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzo[a]antracen, chryzen, benzo[b]fl uoranten, benzo[k]fl uoranten, benzo[e]piren, benzo[a]piren, dibenzo[ah]antracen, indeno[1,2,3<cd]piren, benzo[ghi]perylen, perylen;
  • pestycydy chloroorganiczne (20 wskaźników): a<HCH, b<HCH, g<HCH, d<HCH, heptachlor, aldryna, epoksyd heptachloru, g<chlordan, endosulfan I, a<chlorodan, dieldryna, p,p<DDE, endryna, endosulfan II, p,p’<DDD, aldehyd endryny, siarczan endosulfanu, p,p’<DDT, keton endryny, metoksychlor;
  • pestycydy fosforoorganiczne (10 wskaźników): dichlorfos, mewinfos, tiometon, diazymon, paration metylowy, fenitrotion, malation, fention, pariation etylowy, chlorfenwinfos
  • trichloroetan, tertrachloroetan, benzen, toluen, etylobenzen, 1,4dimetylobenzen, 1,3dimetylobenzen, 1,2dimetylobenzen.

Stężenia badanych wskaźników organicznych znajdowały się poniżej granicy oznaczalności i nie miały wpływu na wynik końcowy klasyfikacji w punkcie pomiarowym, dokonanej na podstawie stężeń wskaźników fizykochemicznych.

 

Analiza wyników wykazała, że:

–  81% badanych wód to wody o dobrym stanie chemicznym, (w tym 39%  to II klasa jakości, a 42%  III klasa jakości),

–  19% to wody o słabym stanie chemicznym (klasy IV i V).

Nie stwierdzono występowania wód w I klasie jakości.

Klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych monitoringu diagnostycznego sieci krajowej badanych w 2016 r. (źródło: PIG)

Klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych monitoringu diagnostycznego sieci krajowej badanych w 2016 r. (źródło: PIG)


Jakość wód źródeł

WIOŚ w Lublinie prowadził w 2016 r. w ramach monitoringu regionalnego badania 20 źródeł, których zakres obejmował następujące wskaźniki: odczyn, temperaturę, przewodność elektryczną w 20˚C, tlen rozpuszczony, ogólny węgiel organiczny, amoniak, antymon, arsen, azotany, azotyny, bor, bar, beryl, chlorki, chrom, cyjanki, cyna, cynk, fluorki, fosforany, glin, kadm, kobalt, magnez, molibden, mangan, miedź, nikiel, ołów, potas, rtęć, selen, siarczany, sód, srebro, tal, tytan, uran, wanad, wapń, wodorowęglany oraz żelazo.

Na podstawie przeprowadzonej klasyfikacji, jakość wód źródeł przedstawiała się następująco:

−   5 źródeł – wody bardzo dobrej jakości  –   I klasa  –  25%,

−  13 źródeł – wody dobrej jakości              – II klasa  –  65%,

−   2 źródła – wody zadowalającej jakości – III klasa  –  10%.

Dobry stan chemiczny (klasy I, II, III) stwierdzono w 100% badanych wód; słabego stanu chemicznego (klasa IV, V) nie stwierdzono.


Monitoring składowisk

Monitoring składowisk odpadów realizowany jest przez zarządzających składowiskami w oparciu o m. in. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. 2013, poz.523), które określa m. in. zakres, czas i częstotliwość oraz sposób i warunki prowadzenia badań.

Wpływ składowiska odpadów na środowisko na każdym etapie jego funkcjonowania powinien być kontrolowany poprzez regularnie przeprowadzane badania monitoringowe obejmujące:

  • pomiary poziomu i składu wód podziemnych i odciekowych,
  • pomiary wielkości przepływu i składu wód powierzchniowych,
  • pomiary emisji i składu gazów składowiskowych,
  • pomiary osiadania i stateczności zboczy wraz z określeniem struktury i składu masy składowiska,
  • pomiary wielkości opadu atmosferycznego.

Zgodnie z art. 124 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2016 r., poz. 1987 z późn. zm.), zarządzający składowiskiem jest zobowiązany corocznie przesyłać wyniki badań monitoringowych wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska w terminie do końca pierwszego kwartału, po zakończeniu roku kalendarzowego, którego te wyniki dotyczyły.

Badania monitoringowe prowadzone były w 2016 r. przez zarządzających wokół 115 składowisk komunalnych, w tym 26 w fazie eksploatacji i 89 w fazie poeksploatacyjnej, oraz 3 składowisk gromadzących odpady przemysłowe. Spośród zarządzających zobowiązanych do prowadzenia badań 15 nie przedłożyło raportów za 2016 r.

Klasyfikacja poszczególnych elementów fizykochemicznych wykazała, że badane wody charakteryzowały się zróżnicowaną jakością: od wód o bardzo wysokiej jakości (klasa I) do wód złej jakości (klasa V).

W rejonie 97 składowisk (ponad 84%) stan chemiczny badanych wód określono jako dobry (I – III klasa). Wokół pozostałych 18 składowisk (ok. 16%) stan chemiczny wód określony został jako słaby, w zakresie IV i V klasy.

W otoczeniu składowisk gromadzących odpady przemysłowe zarejestrowano występowanie wskaźników na poziomie klasy IV i V.


Obszary Szczególnie Narażone (OSN)

W 2016 r. przeprowadzono ostatnie badania  na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia pochodzenia rolniczego w cyklu badawczym 2012-2016. Obszary te, o łącznej powierzchni 13 905,43 ha, zostały wyznaczone rozporządzeniem Nr 6/2012 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia 12 października 2012 r. w sprawie określenia wód powierzchniowych i podziemnych wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć na terenie województwa lubelskiego (Dz. U. Woj. Lubelskiego poz. 3007 z dn. 16.10.2012 r.).

Podstawą wyznaczenia obszarów były przekroczenia średniej wartości azotanów:

  • 50 mg/l w wodach podziemnych: na terenach OSN Przegaliny Duże (gmina Komarówka Podlaska) oraz OSN Kuraszew (gmina Wohyń),
  • 10 mg/l w wodach powierzchniowych rzek: na terenach OSN Czerniejówka, Kanał Żmudzki oraz Uherka (na odcinku od źródła do Garki).

Działania dla tych obszarów zostały zawarte  w rozporządzeniu Nr 1/2013 Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie z dnia 10 stycznia 2013 r. w sprawie wprowadzenia programu działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych dla obszarów szczególnie narażonych Czerniejówka, Kanał Żmudzki, Kuraszew, Przegaliny Duże i Uherka (Dz. U. Woj. Lubelskiego poz. 235 z dn. 22.01.2013r.).

Zgodnie  z zapisami programu WIOŚ w Lublinie w 2016 r.:

1.  Przeprowadził 15 kontroli rolniczych źródeł zanieczyszczeń, które ujawniły nieprawidłowości związane z:

  • przestrzeganiem założeń ww. programu działań (m.in. dot. prowadzenia dokumentacji związanej ze zbywaniem obornika do wykorzystania rolniczego),
  • naruszeniem warunków pozwolenia zintegrowanego,
  • stosowaniem obornika niezgodnie z planem nawożenia,
  • zgłoszeniem organom ochrony środowiska instalacji do chowu i hodowli zwierząt,
  • nieuregulowaniem stanu formalnoprawnego w zakresie poboru wód podziemnych z własnego ujęcia,
  • wykonywaniem wymaganych pomiarów w zakresie ilości pobieranej wody.

2.  Monitorował efekty realizacji programu na podstawie stanu środowiska.

Skuteczność realizowanych działań monitorowano w 2016 r. w ramach badań jakości wód powierzchniowych (po 1 punkcie pomiarowym na rzekach: Uherce, Czerniejówce, Kanale Żmudzkim oraz Białce) oraz płytkich wód gruntowych w studniach kopanych (w 4 punktach pomiarowych na terenie OSN Przegaliny Duże oraz w 1 punkcie na terenie OSN Kuraszew).

Oceny jakości wód powierzchniowych dokonano na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. 2002 r. Nr 241, poz. 2093). Nie stwierdzono występowania zjawiska eutrofizacji w monitorowanych rzekach z wyjątkiem Kanału Żmudzkiego.

Jakość wód gruntowych mieściła się w przedziale od II do V klasy. Decydującym parametrem była zawartość azotanów, przekraczająca wartość dopuszczalną wynoszącą 50 mg/l.

W 2016 roku Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie rozporządzeniem nr 3/2016 z dnia 25 marca 2016 r. w sprawie określenia wód powierzchniowych wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć na terenie województwa lubelskiego (Dz. U. Woj. Lubelskiego poz. 1375 z dn.1.04.2016 r.) rozszerzył listę JCWP  rzecznych wrażliwych do 11, oraz wyznaczył  związane z nimi obszary szczególnie narażone o łącznej  powierzchni 41 478,55 ha., nie określił jednak dla tych obszarów programów działań.