Monitoring wód podziemnych

image_print

Akty prawne – Wody podziemne.

 

Monitoring wód podziemnych na terenie województwa lubelskiego w 2015 r. prowadzony był w sieciach:

  • krajowej – monitoring operacyjny stanu chemicznego prowadzony przez Państwowy Instytut Geologiczny (PIG),
  • regionalnej – monitoring na obszarach narażonych na zanieczyszczenia azotanami pochodzenia rolniczego (OSN), monitoring jakości wód źródeł oraz monitoring na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego (RPN) realizowany przez WIOŚ w Lublinie,
  • lokalnych –  monitoring składowisk realizowany przez zarządzających obiektami.

 

Klasyfikacja jakości wód podziemnych została dokonana w oparciu o  rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 lipca 2008 roku w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. Nr 143, poz. 896), które obowiązywało do końca 2015 r. Rozporządzenie określa sposób oceny następująco:

  • ocenę stanu chemicznego wód podziemnych w punkcie pomiarowym przeprowadza się, ustalając klasę jakości wód podziemnych przez porównanie wartości badanych elementów fizykochemicznych z wartościami granicznymi elementów fizykochemicznych określonymi w załączniku do rozporządzenia,

  • przy określaniu klasy jakości wód podziemnych w punkcie pomiarowym dopuszcza się przekroczenie wartości granicznych elementów fizykochemicznych, gdy jest ono spowodowane przez naturalne procesy, z zastrzeżeniem, że to przekroczenie nie dotyczy elementów fizykochemicznych oznaczonych w załączniku do rozporządzenia symbolem „H” i mieści się w granicach przyjętych dla kolejnej niższej klasy jakości wody.

 


Jakość wód podziemnych w sieci krajowej

Na terenie województwa lubelskiego badania prowadzone były w 2015 r. przez Państwowy Instytut Geologiczny jesienią w 13 punktach pomiarowych na terenie JCWPd nr 85, 86 i 108 (znajdujących się na terenie powiatów: bialskiego, włodawskiego, chełmskiego, radzyńskiego oraz na terenie miasta Chełm i Biała Podlaska). Badania realizowane były w ramach monitoringu operacyjnego w celu ustalenia stanu chemicznego JCWPd uznanych za zagrożone niespełnieniem przez nie celów środowiskowych oraz określenia zanieczyszczeń pochodzenia antropogenicznego.

Zakres badań obejmował wskaźniki fizykochemiczne: przewodność elektrolityczną w 20oC, odczyn pH, temperaturę i tlen rozpuszczony oraz  OWO, jon amonowy, antymon, arsen, azotany, azotyny, bar, bor, beryl, chlorki, chrom, cyjanki wolne, cyna, cynk, fluorki, fosforany, glin, kadm, kobalt, magnez, mangan, miedź, molibden, nikiel, ołów, potas, rtęć, selen, siarczany, sód, srebro, tal, tytan, uran, wanad, wapń, wodorowęglany i żelazo.

W miejscowościach Żmudź (1202) i Terespol (829), w związku z wysokimi stężeniami potasu, wody podziemne zaklasyfikowano do V klasy jakości. W miejscowości Międzyleś (1168) wysokie zawartości fosforanów, azotynów i potasu zadecydowały o V klasie jakości wód. Natomiast w miejscowości Stulno (1366) wysokie stężenia jonu amonowego odpowiadały V klasie jakości wód, jednak ze względu na geogeniczny charakter przekroczeń ostatecznie nadano w tym punkcie pomiarowym IV klasę jakości. W badanych wodach podziemnych określono stan chemiczny jako słaby. W pozostałych punktach badane wody określono jako wody o dobrym stanie chemicznym, tj. w 7 punktach stwierdzono II klasę jakości wód, natomiast w 2 wody osiągnęły III klasę jakości.

Spośród punktów objętych badaniami w 9 rozszerzono zakres badań o następujące grupy wskaźników organicznych:

  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (17 wskaźników): acenaftylen, acenaftalen, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzo[a]antracen, chryzen, benzo[b]fluoranten, benzo[k]fluoranten, benzo[e]piren, benzo[a]piren, dibenzo[ah]antracen, indeno[1,2,3<cd]piren, benzo[ghi]perylen, perylen;
  • pestycydy chloroorganiczne (20 wskaźników): a<HCH, b<HCH, g<HCH, d<HCH, heptachlor, aldryna, epoksyd heptachloru, g<chlordan, endosulfan I, a<chlorodan, dieldryna, p,p<DDE, endryna, endosulfan II, p,p’<DDD, aldehyd endryny, siarczan endosulfanu, p,p’<DDT, keton endryny, metoksychlor;
  • pestycydy fosforoorganiczne (10 wskaźników): dichlorfos, mewinfos, tiometon, diazymon, paration metylowy, fenitrotion, malation, fention pariation etylowy, chlorfenwinfos oraz trichloroetan, tertrachloroetan, benzen, toluen etylobenzen, 1,4dimetylobenzen, 1,3dimetylobenzen, 1,2dimetylobenzen.

Stężenia badanych wskaźników organicznych nie wpłynęły na klasyfikację dokonaną na podstawie wskaźników fizykochemicznych, gdyż znajdowały się poniżej granicy oznaczalności i osiągnęły I klasę jakości.

Wyniki uzyskane z 13 punktów pomiarowych wykorzystane do oceny stanu chemicznego pozwoliły stwierdzić, że dominowały wody II klasy jakości stanowiące 54% badanych wód. Wody III klasy jakości stanowiły 15%, IV klasy jakości 8% a V klasy jakości 23%. Nie stwierdzono występowania wód bardzo dobrej jakości, tj. I klasy.

 

Klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych monitoringu operacyjnego sieci krajowej badanych w 2015 r. (źródło: PIG)

Klasy jakości wód podziemnych w punktach pomiarowych monitoringu operacyjnego sieci krajowej badanych w 2015 r. (źródło: PIG)

 


Jakość wód źródeł

W 2015 r. WIOŚ w Lublinie prowadził w ramach monitoringu regionalnego badania 20 źródeł. Zakres badań obejmował następujące wskaźniki: odczyn, temperaturę, przewodność elektryczną 20˚C, tlen rozpuszczony, ogólny węgiel organiczny, amoniak, antymon, arsen, azotany, azotyny, bor, bar, beryl, chlorki, chrom, cyjanki, cynk, fluorki, fosforany, glin, kadm, kobalt, magnez, molibden, mangan, miedź, nikiel, ołów, potas, rtęć, selen, siarczany, sód, srebro, tytan, wapń, wodorowęglany, fenole, i żelazo.

Ocena przeprowadzona na podstawie badań w oparciu o rozporządzenie wykazała, że wszystkie badane wody zaliczono do wysokich klas jakości:

 –   7 źródeł – I klasa jakości (35%),

 – 13 źródeł – II klasa jakości wód (65%).

W badanych źródłach stwierdzono dobry stan chemiczny.

 


Monitoring składowisk

Monitoring składowisk odpadów realizowany jest przez zarządzających składowiskami w oparciu o m. in. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. 2013, Nr 0, poz.523), które określa m. in. zakres, czas i częstotliwość oraz sposób i warunki prowadzenia badań.

Wpływ składowiska odpadów na środowisko na każdym etapie jego funkcjonowania powinien być kontrolowany poprzez regularnie przeprowadzane badania monitoringowe obejmujące:

  • pomiary poziomu i składu wód podziemnych i odciekowych,
  • pomiary wielkości przepływu i składu wód powierzchniowych,
  • pomiary emisji i składu gazów składowiskowych,
  • pomiary osiadania i stateczności zboczy wraz z określeniem struktury i składu masy składowiska,
  • pomiary wielkości opadu atmosferycznego.

Zgodnie z art. 124 ust. 5 ustawy o odpadach, zarządzający składowiskiem jest zobowiązany corocznie przesyłać wyniki badań monitoringowych wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska w terminie do końca pierwszego kwartału, po zakończeniu roku kalendarzowego, którego te wyniki dotyczyły.

Badania monitoringowe prowadzone były w 2015 r. przez zarządzających wokół 122 składowisk komunalnych, w tym 34 w fazie eksploatacji i 85 w fazie poeksploatacyjnej, oraz 3 składowisk gromadzących odpady przemysłowe (wykres 19). Próby do badań pobrane zostały z 423 punktów pomiarowych.

Udział obiektów realizujących monitoring stanowił niemal 92% tych, wokół których możliwe było prowadzenie tego typu badań (11 zarządzających nie przedłożyło wyników badań monitoringu składowisk).

Klasyfikacja poszczególnych elementów fizykochemicznych wykazała, że badane wody charakteryzowały się zróżnicowaną jakością: od wód o bardzo wysokiej jakości (klasa I) do wód złej jakości (klasa V).

W rejonie 108 składowisk (ponad 88%) stan chemiczny badanych wód określono jako dobry (I – III klasa). W przypadku pozostałych 14 składowisk (blisko 12%) stan chemiczny wód określony został jako słaby, w zakresie IV i V klasy.

 


Obszary Szczególnie Narażone (OSN)

W październiku 2012 roku Dyrektor RZGW w Warszawie wydał rozporządzenie Nr 6/2012 w sprawie określenia wód powierzchniowych i podziemnych wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych oraz obszarów szczególnie narażonych, z których odpływ azotu ze źródeł rolniczych do tych wód należy ograniczyć na terenie województwa lubelskiego. Zgodnie z ww. rozporządzeniem na terenie województwa wyszczególniono 5 obszarów szczególnie narażonych (OSN): Przegaliny Duże, Kuraszew, Czerniejówka, Kanał Żmudzki i Uherka, o łącznej powierzchni wynoszącej 13 905,43 ha. Badania na terenie OSN Przegaliny Duże realizowane były już od roku 2004 r., pozostałe obszary zostały dołączone ww. rozporządzeniem Dyrektora RZGW.

Podstawą wyznaczenia obszarów były przekroczenia średniej wartości azotanów w:

  • wodach podziemnych: na terenie OSN Przegaliny Duże (gmina Komarówka Podlaska) oraz OSN Kuraszew (gmina Wohyń),
  • wodach powierzchniowych rzek: Czerniejówka, Kanał Żmudzki oraz Uherka na odcinku od źródła do Garki.

Konsekwencją wyznaczenia OSN było wydanie przez Dyrektora RZGW w Warszawie w styczniu 2013 r. rozporządzenia Nr 1/2013 wprowadzającego na tych obszarach program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych. Wykonanie programu zostało rozłożone na 4 lata. Rozporządzenie określiło obowiązki oraz sposób edukowania w zakresie dobrej praktyki rolnej osób prowadzących działalność rolniczą na OSN, zasady kontroli rolniczych źródeł zanieczyszczenia oraz sposób monitorowania realizacji programu i jego efektów. WIOŚ w Lublinie wskazany został jako jednostka realizująca kontrole rolniczych źródeł zanieczyszczenia oraz monitoring efektów realizacji programu na podstawie badań stanu środowiska.

W roku 2015, zgodnie z wydanym przez Dyrektora RZGW w Warszawie w styczniu 2013 r. rozporządzeniem Nr 1/2013. wprowadzającym na tych obszarach program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych, skontrolowano 14 gospodarstw objętych ww. programem. W wyniku przeprowadzonych czynności wydano 7 zarządzeń pokontrolnych oraz zastosowano 1 pouczenie. Kontrole ujawniły nieprawidłowości związane ze składowaniem obornika, zagospodarowaniem ścieków bytowych oraz prowadzeniem dokumentacji zabiegów agrotechnicznych.

Skuteczność realizowanych działań monitorowano w roku 2015 w ramach badań jakości wód powierzchniowych (po 1 punkcie pomiarowym na rzekach: Białka i Kanał Żmudzki) oraz płytkich wód gruntowych w studniach kopanych (w 4 punktach pomiarowych na terenie OSN Przegaliny Duże oraz w 1 punkcie na terenie OSN Kuraszew).

Ocenę jakości wód powierzchniowych dokonano na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 23.12.2002 r. w sprawie kryteriów wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. 2002 r. Nr 241, poz. 2093). Uzyskane wyniki wykazały, że wody powierzchniowe przepływające przez wyznaczony OSN nie są wrażliwe na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych.

Ocenę stanu chemicznego monitorowanych wskaźników w wodach gruntowych sporządzono na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia z dnia 21 grudnia 2015 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. 2016 poz. 85). Na podstawie  badań wskaźników fizykochemicznych stwierdzono, że stan płytkich wód podziemnych mieścił się w przedziale od II do V klasy. Decydującym o klasie parametrem była zawartość azotanów.

Mapa. Granice wyznaczonych obszarów szczególnie narażonych (OSN) oraz punkty monitorowane w 2015 r. na terenie województwa lubelskiego

Mapa. Granice wyznaczonych obszarów szczególnie narażonych (OSN) oraz punkty monitorowane w 2015 r. na terenie województwa lubelskiego


Aktualne informacje o wodach podziemnych  można znaleźć w „Raporcie o stanie środowiska województwa lubelskiego w 2015 r.”.